بزهای سانن در اردکان یکی یکی تلف می‌شوند

شهرستان اردکان یکی از مراکز پرورش بز سانن در استان یزد محسوب می‌شود، اما دامداران این شهرستان‌ها مدتی است شاهد تلف شدن دام‌های خود هستند و تاکنون بیش از 500 میلیون تومان خسارت در این زمینه متحمل شده‌اند.

بز نژاد سانن از بزهای کمیاب است که زادگاه اصلی این گونه از بز، کوهستان‌های سوئیس است که نژاد آن به تدریج و با گذشت زمان در سراسر جهان راه یافته و در استان یزد نیز اکنون شهرستان اردکان قطب پرورش این گونه از بز به شمار می‌رود.

بز سانن به دلیل ویژگی‌های خاص، دارای بازده اقتصادی خوبی است و شیردهی این نژاد چند برابر سایر نژادها، چند قلو زایی، طولانی بودن دوره شیردهی و ... از ویژگی‌های این بز است، اما در عین حال به دلیل همین ویژگی‌ها، قیمت آنها چند برابر بزهای معمولی است، به همین دلیل خریداری آنها توسط دامداران بسیار دشوار شده و این نژاد در واقع سرمایه‌ای عظیم برای دامداران به شمار می‌رود.

تلف شدن 190 راس بز سانن در چهار ماه

در چنین شرایطی در شهرستان اردکان به دلیل برخی بی‌توجهی‌ها، طی چهار ماه 190 راس بز سانن در اردکان تلف شده که خسارت میلیاردی به دامداران وارد کرده است.

یکی از دامداران اردکانی در گفت‌وگو با خبرنگار فارس با هشدار نسبت تلف شدن گله‌های بز سانن در اردکان گفت: در اردیبهشت ماه امسال 150 راس بز سانن در چند دامداری به دلیل بیماری تلف شده و پس از وقفه‌ای کوتاه، دوباره 40 راس دیگر در ماه جاری تلف شده‌اند.

تلف شدن بیش از 190 راس بز سانن و گوسفند برای دامداری که در کویر بی‌آب و علف و شوره‌زارهای اردکان، شاهد تولد و بزرگ شدن یک یک آنها بوده، تنها یک صحنه تکان دهنده نیست، بلکه فاجعه‌ای بزرگ است که گویا مسئولان دامپزشکی استان و شهرستان اردکان عمق آن را درک نکرده‌اند.

دامداران اردکانی هر یک از تلاش‌هایی که طی چند سال اخیر برای پرورش بزهای سانن خود صرف کرده‌اند، می‌گویند.

تعلل کارمندان دامپزشکی اردکان در رساندن واکسن گناهی نابخشودنی است

آنها معتقدند: تعلل و کوتاهی کارکنان دامپزشکی اردکان در رساندن به موقع واکسن bbr به دام‌هایی که در حال تلف شدن بودند، نابخشودنی است.

یک کارشناس دام و طیور در شهرستان اردکان نیز در این زمینه به خبرنگار فارس گفت: فقدان یک کلینیک دامپزشکی در شهرستان اردکان، یکی از دلایل مهم تلف شدن دام‌های دامپروران اردکانی است.

علی دهستانی بیان کرد: در حال حاضر تنها چهار تا پنج دامپزشک در این شهرستان زیرنظر اداره دامپزشکی اردکان فعالیت می‌کنند که تنها در ساعات تعطیلی ادارات حاضر به سر زدن به دام و طیور مردم می‌شوند چرا که به صورت آزاد، دستمزد بیشتری دریافت می‌کنند.

فقط سالی یک بار برای طرح‌های واکسیناسیون ملی به دامداری‌های اردکان مراجعه می‌شود

دهستانی اضافه کرد: دامپزشکی اردکان سالانه تنها یکبار برای تزریق برخی واکسن‌ها که به صورت ملی در کشور اجرا می‌شود، به مراکز دامپروری اردکان سر می‌زنند و در روزهای دیگر سال، هیچ کلاس آموزشی برای دامپروران برگزار نمی‌کنند و بازدیدهای سرزده از دامپروری‌ها را کاملا قطع کرده‌اند.

گلایه‌ای که دامداران اردکانی از دامپزشکی شهرستان اردکان دارد این است که این ارگان به عنوان متولی امور بهداشت دام، تاکنون در زمینه کشف بیماری که سبب تلف شدن بزهای سانن شده همچنین راه‌های مقابله با آن هیچگونه اقدامی نکرده یا حداقل مراجعه‌ای به دامدارانی که بزهای آنها تلف شده است، نداشته‌اند.

دامداران اردکانی حتی نمی‌دانند بیماری که بین بزهای آنها افتاده و یکی یکی آنها را از پای در می‌آورد، بیماری مشترک بین انسان و دام است یا خیر؟

و به نظر می‌رسد در این زمینه نیز دامپزشکی شهرستان اردکان و استان یزد باید پاسخگو باشد، زیرا وقتی یک بیماری می‌تواند 190 دام را طی مدت کوتاهی تلف کند، به طور قطع می‌تواند آسیب‌هایی را نیز متوجه انسان کند.

اما فاجعه بهداشتی از اینجا نمود پیدا می‌کند که یکی از دامپروران اردکانی خبری در مورد فروش بزهای سانن بیمار داد.

دامداران دام‌های بیمار خود را به قصابی‌ها می‌فروشند/ زنگ خطر به صدا درآمد

یکی از دامپروران شهرستان اردکان به خبرنگار فارس گفت: متاسفانه بسیاری از دامپروران پس از ابتلای دام خود به بیماری و ناامید شدن از درمان آن، دام را با نصف قیمت به برخی قصابی‌های شهر می‌فروشند.

این جمله یعنی یک فاجعه بزرگ و خطری که بیخ گوش ماست و مسئولان دامپزشکی بی‌تفاوت از کنار آن عبور کرده‌اند.

در حالی که یکی از وظایف اصلی دامپزشکی، کنترل و نظارت بر ذبح و توزیع گوشت سالم بین مردم است، بی‌تفاوت از کنار این مسئله مهم عبور کرده و دامداران اردکانی را به شدت ناراضی و مردم این شهرستان را نگران کرده است.

اما به جز آسیب‌های بهداشتی که متوجه دام‌ها، دامدارها و مردم می‌شود، ضررهای اقتصادی کلانی نیز به دامداران در این جریان وارد شده است.

ضرر 500 میلیون تومانی برای دامداران اردکانی

بزهای سانن تلف شده در زمان حیاتشان با قیمتی بین 2 تا 6 میلیون تومان خرید و فروش می‌شدند اما هجوم ویروس جدید بی‌بی‌آر در بین گله‌های بز سانان از ابتدای امسال تاکنون، باعث وارد شدن خسارتی بیش از 500  میلیون تومان به دامداران اردکانی شده است.

تلف شدن 190 راس بز سانن آن هم در مدتی کوتاه، موضوعی نیست به سادگی بتوان از کنار آن عبور کرد زیرا تبعات اقتصادی و بهداشتی بسیاری برای جامعه به دنبال دارد و چوب ضررهای آن را فقط دامداران نمی‌خورند و ممکن است بیماری این دام‌ها بین انسان و دام مشترک باشد و فروش این بزها به قصابی‌های شهر، مردم را نیز ناخواسته درگیر می‌کند.

در چنین شرایطی دامپزشکی باید به سرعت وارد عمل شود و ضمن بازگرداندن سلامت دام و جلوگیری از وارد آمدن ضررهای مالی به دامداران و هدر رفتن سرمایه‌های ملی، از فجایع بهداشتی در شهر جلوگیری کنند.

گرچه هنوز علت مرگ و میر بزهای سانن مشخص نیست، اما برخی از دامداران، علت این مرگ و میرها را فاسد بودن واکسن‌هایی می‌دانند که به صورت رایگان بین خود دامداران توزیع شده تا به دام خود تزریق کنند.

حتی این بخش از کار نیز کاملا غیرحرفه‌ای است، زیرا دامدار مسئول تزریق واکسن به دام نیست و این وظیفه‌ای است که مستقیم بر عهده دامپزشکی است.

دامداران شهرستان اردکان از مسئولان شهرستان اردکان و استان یزد، خواستار رسیدگی دقیق به این موضوع و تلاش برای جبران خسارت‌های دامداران و جلوگیری از شیوع بیماری در شهر هستند.

در عین حال به نظر می‌رسد ایجاد یک کلینیک دامپزشکی در سطح شهرستان اردکان که جمعیت دامی بسیار را در خود جای داده است، برای این شهرستان ضروری است.

بز-goat

مقدمه بز پستانداری است که به زیر راسته نشخوارکنندگان و جنس Capra تعلق دارد که حدود ٩٠٠٠ سال قبل اهلی شده است . بیشتر محققان احتمال می‌دهند که بز را برای اولین بار در فلات ایران اهلی کرده‌اند. چند گونه بز وحشی نیز وجود دارند که شبیه بز اهلی هستند و بیشتر در کوهستانهای آسیا و اروپا زندگی می‌کنند. بز کوهی ٬ که بز وحشی ایرانی نیز نامیده می‌شود بیشتر در منطقه‌های کوهستانی ایران و همچنین در قفقاز دیده می‌شود.نشخوارکنندگانی هستند با اندازه متوسط. نرها در زیر چانه دارای یک دسته موی بلند ریش مانند هستند. دم کوتاه است ولی طول آن با موهای انتهایی از طول گوش بیشتر است. شاخ در نرهای بالغ خیلی بلند و به شکل خنجری یا مارپیچ است. ماده‌ها دارای شاخ هستند ولی شاخ در آنها خیلی از نرها کوچکتر است.

شکل ظاهری بز شبیه گوسفند است اما معمولا اندکی کوچکتر از آن است. نر و ماده بیشتر نژادهای بز شاخ دارند. شاخ بزها ٬ بویژه در نرها ٬ خنجری یا شمشیری شکل و راست و مارپیچی است. بز در زیر چانه معمولا ریش کم و بیش بلندی دارد. دم بز کوتاه است و اغلب به سمت بالا ٬ راست می‌ایستد. زیر دم بزهای نر غده‌ای وجود دارد که در دوران زاد آوری ٬ ماده بدبویی از آن ترشح می‌شود. بز برخلاف گوسفند که دارای پشم است مو و کرک دارد و همچنین برخلاف گوسفند که معمولا حیوان آرامی است٬ چالاک ٬ پر جست و خیز و بازیگوش است.شکل و اندازه گوش نژادهای بز اهلی گوناگون است. بیشتر بزهای آفریقایی و هندی گوشهای بزرگ ٬ دراز و آویخته دارند٬ اما بزهای اروپایی از جمله نژادهای سانن و توگن بورگ دارای گوشهای کوچک و کوتاه ایستاده هستند. اندازه بدن و وزن بز بستگی به نژاد آن دارد. مثلا بلندی بعضی از بزهای خیلی کوچک پاکستانی حدود 47.5 سانتیمتر از زمین تا شانه است و ٩ کیلوگرم نیز وزن دارند. وزن بعضی از بزهای نر نژاد سفید آلمانی تا ١١٠ کیلوگرم و بلندی قامت نژاد جمناپاری هند تا ١٢٢ سانتیمتر می‌رسد.بدن بز از موهای صاف و گاهی مجعد ٬ به رنگهای مختلف سیاه ٬ قهوه‌ای ٬ خاکستری ٬ سرخ ٬ سفید و یا ترکیبی از این رنگها پوشیده شده است. بلندی و جنس مو و کرکی که در لابه لای موها می‌روید در نژادهای مختلف فرق می‌کند. در بعضی نژادها مثل آنقره موها بلند ٬ نرم ٬ لطیف و ابریشم مانند و در بعضی نژادها کوتاه ٬ زبر و خشن هستند.
دستگاه گوارش در دهان بز در قسمت جلویی فک پایین ٨ دندان پیشین دیده می‌شود اما درفک بالا از دندانهای پیشین اثری نیست و در جای آنها یک لایه سفت و سخت وجود دارد. بز هنگام چریدن ٬ علف را بین این لایه و دندانهای پیشین فک پایین می‌گیرد و قطع می‌کند٬ سپس به داخل دهان می‌برد. بز در هر فک ١٢ دندان آسیا دارد که با ٨ دندان پیشین فک پایین ٬ در جمع دارای ٣٢ دندان است. بز حیوانی نشخوار کننده است با معده‌ای که ازچهار بخش تشکیل شده است. بز نخست علف را کمی با دندانهای آسیای خود می‌جود و فرو می‌دهد.غذا از راه مری به شکمبه می‌رود و در آنجا ذخیره و انباشته می‌شود. سپس به نگاری می‌رود و در آن به شکل گلوله‌های کروی توپ مانند درمی‌آید. در زمان استراحت هر بار ٬ یک گلوله غذا از نگاری به دهان برمی‌گردد و به خوبی جویده می‌شود. این بار غذا مستقیما به هزارلا می‌رود. در هزارلا ٬ غذای جویده شده کاملا نرم می‌شود و قوام می‌یابد، سپس وارد شیردان می‌شود با شیره آن درهم می‌آمیزد و تا حدودی هضم می‌شود . سپس برای هضم کامل و جذب به روده می‌رود. درازای روده بز از ٢٢ تا ٤٣ متر است.

تولید مثل فصل و سن زادآوری بز به آب و هوا ٬ نوع و میزان غذا و نژاد بستگی دارد. در مناطق گرمسیری استوایی بز در تمام طول سال می‌تواند زاد آوری کند. اما در مناطق معتدل و سرد فصل زاد آوری اواخر تابستان تا اواخر زمستان است. آغاز سن زادآوری بز معمولا از ٧ ماهگی تا ١٩ ماهگی است٬ اما اغلب بزها تقریبا در یک سالگی قادر به تولید مثل هستند.عمر بز معمولا میان ٨ تا ١٢ سال و بطور متوسط ١٠ سال است. فصل تولید مثل بز در ایران معمولا اواخر تابستان و اوایل پاییز است. دوره آبستنی تقریبا پنج ماه است و بزغاله‌ها معمولا در اسفند ٬ فروردین و اردیبهشت متولد می‌شوند. بز یک تا دو و گاهی سه بزغاله می‌زاید. بزغاله بسیار چالاک و بازیگوش است و چند ساعت پس از تولد می‌تواند به همراه مادرش حرکت کند.
نژادهای بز بز اهلی نژادهای گوناگون دارد که در سراسر جهان پراکنده‌اند و به احتمال زیاد منشاء آنها پازن یا بز وحشی ایرانی بوده است. امروزه بیش از ٣٠٠ نژاد بز اهلی ٬ با ویژگیهای مختلف ٬ در سراسر جهان دیده می‌شوند ٬ که شماری از آنها از نظر اقتصادی و زندگی انسان اهمیت فراوان دارد. مثلا نژادهای آنقره و کشمیر را برای تولید کرک و موی آنها و نژادهای سانن ٬ توگن بورگ و چند نژاد اصلی دیگر را برای تولید شیر فراوان و بعضی نژادها را برای تولید گوشت پرورش می‌دهند.نوعی نژاد بسیار کوچک بز را در افریقا ٬ برای گوشت آن و در آمریکای شمالی به عنوان حیوان دست‌آموز خانگی پرورش می‌دهند و دانشمندان برای تحقیقات آزمایشگاهی از آن استفاده می‌کنند. در بخشهایی از آسیا و آفریقا طبق سنتهای رایج ٬ نگهداری گله‌های بزرگ بز را نشانه برکت و ثروت می‌دانند. بز تقریبا هر نوع گیاه ٬ حتی گیاهان تلخ مزه و خارهای بیابان را می‌خورد. از این‌رو گله‌داران بزرگ از بز برای پاکسازی مراتع خود از این گونه گیاهان بهره می‌گیرند.

اهمیت بز بز حیوان پر طاقتی است که هم در منطقه‌های کوهستانی کم‌علف و هم در دشتهای پست ٬ بیابانها و منطقه‌هایی که دارای آب و هوای خشک و نیمه خشک هستند به خوبی پرورش می‌یابد. بز هر گیاهی را می‌خورد و حتی از خوردن کاغذ و زباله رویگردان نیست. بز از شاخه و برگ درختان با ایستادن روی دو پای عقب خود نیز تغذیه می‌کند و در مراتع انواع علف را از سطح خاک قطع می‌کند. همین ویژگیها باعث شده است که بز را حیوانی زیان آور بدانند که باعث فقیر شدن و حتی از میان رفتن مراتع و جنگلها ٬ نابود شدن پوشش گیاهی ٬ افزایش فرسایش خاک و در نتیجه تخریب محیط زیست می‌شود.اما در مراتع بز هنگامی زیان آور است که به روشهای سنتی و عشایری در مراتع می‌چرد. امروزه درکشورهای پیشرفته برای نگهداری و تغذیه بز محلهای مخصوصی تدارک دیده‌اند و به این ترتیب محیط زیست را از گزندهای احتمالی این جانور محافظت می‌کنند. بز را می‌توان با کمترین علوفه و خوراک به آسانی نگهداری کرد. پرورش و نگهداری آن در سراسر ایران رواج دارد. در ایران روستاهای بدون گاو ٬ اسب و حتی گوسفند دیده می‌شوند٬ اما روستای بدون بز وجود ندارد.